कहिले पर्छ ठूलो पानी ? काठमाडौंमा कस्तो असर पर्ला ?

त्रिभुवन विश्वविद्यालयका जल तथा मौसम विज्ञान केन्द्रीय विभागका सहप्राध्यापक सिग्देल पनि यस प्रणालीको प्रभावले पूर्वदेखि पश्चिमसम्म र हिमालदेखि तराईसम्म नै सतर्कता आवश्यक रहेको बताउँछन् ।

उनका अनुसार ठूलो वर्षाको पहिलो जोखिम तराई क्षेत्रमा बाढी तथा डुबानको हो । नदी तथा खोलामा पानीको बहाव बढ्दा नदी किनार र होचा भूभागका बस्ती प्रभावित हुन सक्छन् ।

पहाडी क्षेत्रमा भने पहिरोको जोखिम बढी हुन्छ । पछिल्लो समय धेरै क्षेत्रमा जमिन भिजिसकेको र सडक तथा भौतिक संरचना पनि विभिन्न विपद्का कारण कमजोर अवस्थामा रहेकाले थप वर्षाले जोखिम बढाउन सक्छ ।

‘मनसुनको उत्तरार्द्धमा भएकाले जमिन भिजेर कमजोर भइसकेको हुँदा केहीबेर पानी पर्दा पनि जोखिम धेरै हुन्छ । त्यसैले हामीले ठूलोको तयारी गर्यौं भने सानोलाई थेग्न सक्छौं,’ सिग्देलले भने ।

उच्च हिमाली क्षेत्रमा ‘रेड अलर्ट’

मौसम विज्ञान विभागले जारी गरेको विशेष बुलेटिनको जोखिम नक्सामा उच्च हिमाली भेगका जिल्लामा पनि उच्च जोखिम हुने भन्दै रातो रंगले संकेत गरेको छ । त्यसको कारणबारे विभागकी प्रवक्ता विभूति पोखरेल भन्छिन्, ‘हिमाली भेगमा स्नो स्ट्रोम (हिम आँधी)को सम्भावना छ । त्यसैले माथितिर अलि बढी नै जोखिम हुनसक्ने अनुमान गरिएको हो ।’

त्यसैले उच्च हिमाली क्षेत्रमा पदयात्रा तथा पर्वतारोहणमा रहेकाहरूले मौसमको अवस्था हेरेर आफ्नो यात्रा व्यवस्थापन गर्नुपर्ने मौसमविदहरुको सुझाव छ । ‘अहिले ट्रेकिङमा नजाने, गएको भए सुरक्षित स्थानमा गइहाल्ने गर्नुपर्छ,’ मौसमविद सिग्देलले भने ।

१५० मिलिमिटर वर्षा पनि हुनसक्छ जोखिमपूर्ण

कतिपय स्वतन्त्र मौसमविदहरूले यो प्रणालीको प्रभाव अवधिभर ४०० मिलिमिटरसम्म वर्षा हुनसक्ने सम्भावना रहेको सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन् ।

नेपालमा मौसमबारे जानकारी दिने आधिकारिक निकाय मौसम विज्ञान विभागले भने वर्षाको मात्रा आकलन सार्वजनिक गरेको छैन तर केही स्थानमा भारीदेखि अति भारी वर्षा हुने भनेको छ ।

विभागका अनुसार ५० मिलिमिटरभन्दा धेरै र एक सय मिलिमिटरभन्दा कम पानी पर्नुलाई भारी वर्षा भनिन्छ । यसैगरी १०० मिलिमिटरभन्दा धेरै र २०० मिलिमिटरभन्दा कम पानी पर्नुलाई धेरै भारी तथा २०० मिलिमिटर भन्दा बढी पानी पर्नुलाई अति भारी वर्षाको रूपमा वर्गीकरण गरिएको छ ।

जमिन पहिले नै भिजेको अवस्थामा २४ घण्टामा १०० देखि १५० मिलिमिटर वर्षा भए पनि पहिरो, बाढी र सडकमा क्षति हुने जोखिम हुने मौसमविद् सिग्देल बताउँछन् ।

‘समग्रमा भन्दा ठूलो वर्षा हुन्छ, जमिन कमजोर हुन्छ र त्यसले जोखिम ल्याउन सक्छ,’ सिग्देल भन्छन्, ‘अहिलेको अवस्थामा एक दिनमा एक सयदेखि डेढ सय मिलिमिटर मात्रै वर्षा भयो भने पनि जोखिम हुनसक्छ ।’

प्रणाली भारत हुँदै अघि बढ्दा कमजोर हुनसक्ने भए पनि नेपालमा लामो समयसम्म ठूलो वर्षा गराउन सक्ने सम्भावनालाई बेवास्ता नगरी जोखिमबाट जोगिने तयारी गर्नुपर्ने उनी बताउँछन् ।

विशेषगरी रातिको यात्रा जोखिमपूर्ण हुने भएकाले त्यस्तो समयमा यात्रा गर्न नहुने मौसमविद्‍हरूको भनाइ छ । दिउँसो पनि सम्बन्धित क्षेत्रमा परेको वर्षा, सडकको अवस्था र प्रशासनको सूचनाका आधारमा मात्र यात्रा गर्नुपर्ने उनीहरूले सुझाव दिएका छन् ।

भारी वर्षाले सडक यातायातसँगै हवाई सेवामा समेत प्रभाव पार्नसक्ने भएकाले सम्बन्धित निकायले जोखिमअनुसार यातायात व्यवस्थापन गर्नुपर्ने सिग्देलले बताए । ‘सम्भावित भारी वर्षालाई ध्यानमा राख्दै असोज ९ देखि ११ गतेसम्म लामो दूरीको यात्रा सकेसम्म नगरेकै बेस,’ सिग्देल भन्छन् ।

सावधानी र तयारी

जलाधार क्षेत्रमा ठूलो वर्षा हुँदा त्यसको प्रभाव तल्लो क्षेत्रमा रहेका नदी प्रणालीमा देखिने भएकाले नदी, खोला तथा खोल्साको आसपास बसोबास गर्नेहरूले पनि केही दिन विशेष सतर्कता अपनाउनुपर्ने उनको सुझाव छ ।

‘प्रदेश, स्थानीय तह र केन्द्र तीनैतहका सरकारले आ–आफ्नो ढंगले तयारी गर्नुपर्छ र समयमै सही सूचना जोखिमयुक्त क्षेत्रमा पुर्‍याउनुपर्छ,’ सिग्देल भन्छन्, ‘पूर्वसूचना पाएपछि त्यसलाई गम्भीर रूपमा लिएर समयमै सावधानी अपनाउन सके जनधनको क्षति घटाउन सकिन्छ ।’